Sociale gerechtigheid

spreukenVerslag van de Leerhuisavond in Dieren met Dodo van Uden
In Deut. 24: 10 – 13 staat de tekst: “Wanneer gij van uw naaste enige schuld te vorderen hebt, zult gij zijn huis niet binnengaan om een pand van hem weg te nemen. Gij zult buiten blijven staan, en de man van wie gij een schuld te vorderen hebt, zal het pand buiten bij u brengen.
Indien hij een arm man is, zult gij u niet te ruste leggen in wat hij u als pand gaf; gij zult hem dat pand bij zonsondergang teruggeven, opdat hij zich in zijn eigen mantel te ruste legge en u zegene.
Zo zal het u tot gerechtigheid zijn voor de Here uw God.”

Als iemand in het oude Israël een lening nodig had voor bijvoorbeeld zaaigoed, was het de gewoonte dat je een onderpand gaf als je geld leende. In de eerste helft van de tekst gaat het om een naaste en in het tweede gedeelte gaat het om een arme. Het “buiten blijven staan” had alles te maken met de privacy, met respect. Degene die geld uitleende kon immers misbruik maken van zijn machtspositie. In de ongelijkwaardige positie moest de waardigheid behouden blijven. Bij de arme man gold, dat zijn onderpand `s avonds teruggegeven moest worden, want zijn mantel was zijn deken voor de nacht. Die mantel was het bestaansminimum. Hier gaat het om het principe van gerechtigheid. Waarom moet de arme man toch een onderpand geven? Anders werd de lening beschouwd als liefdadigheid.
Het woord: GERECHTIGHEID is een moeilijk te vertalen woord. Er zitten in dat woord ook meerdere betekenissen: deugd, eerlijkheid, rechtschapenheid, maar in bovengenoemd voorbeeld kun je zien wat het is: Recht en Erbarmen. Ze zijn elkaars tegenpolen. Ze kunnen niet zonder elkaar.
Ook in de Godsnaam zitten deze twee betekenissen verborgen. De twee Godsnamen zijn: ELOHIEM ( de Naam, de eigennaam) en ADONAJ, de naam die je niet uitspreekt, maar vertaald wordt met de Heer. Dus: God Elohiem (Here God/Rechter) en in de Godsnaam Adonaj is God de Barmhartige. In het scheppingsverhaal toen God (Elohiem) aarde en hemel maakte. Ook in vers 8: ”Voorts plantte de Here God ( Elohiem) een hof in Eden.” In een midrasj wordt verteld dat God zegt: Als ik de wereld schep met alleen maar Recht, zou er in elke generatie een zondvloed zijn en alleen met Erbarmen zou het een chaos worden. Wat verkeerd is wordt dan niet meer recht gezet. De wereld is geschapen door Recht en Erbarmen samen. Maar gerechtigheid en doen horen ook bij elkaar. In Gen.18:19 gaat het om hoe God over Abraham denkt: ”Ik heb hem gekend, opdat hij gebieden zou, dat zijn zonen en zijn huis na hem de weg des Heren zouden bewaren door gerechtigheid en recht te doen, opdat de Here aan Abraham vervulle wat Hij over hem gesproken heeft.” Gerechtigheid en DOEN. Dat vormt samen een relatie-woord dat zich afspeelt tussen mensen.
Wat gebeurt er als je bij de arme die geld leende bij de rijke, alleen met recht zou handelen? De rijke die geld leende zou het onderpand houden, hij zou te streng zijn en dan zou je de arme onthouden wat hij nodig heeft. Als je alleen erbarmen zou hebben zou je hem de lening geven zonder het onderpand, maar het zou hem onrecht doen, want hij vroeg een lening en geen liefdadigheid.
In Spreuken 25:21 staat: ”Indien uw vijand honger heeft, geef hem brood te eten, indien hij dorst heeft, geef hem water te drinken.” Je mag een ander, zelfs als het je vijand is, niet in de steek laten als hij in nood is. In Deut. 22:4 gaat het om een broeder die je moet helpen als zijn ezel of rund is neergevallen, maar in Ex.23: 4 en 5 gaat het als zoiets gebeurt met je vijand. Het mag je niet onverschillig laten en je moet ook hem helpen. De rabbijnen zeggen: je vijand is iemand die je vijandig heeft behandeld. De hater is iemand die een hekel aan je heeft maar niet vijandig is. Maar het moet voor beiden niet uitmaken voor je gedrag. Je hoeft de ander niet lief te hebben want je kunt de gevoelens niet sturen, maar je kunt wel iets doen. Iemand niet aardig vinden en toch helpen. Dat is de basis van de Tora.
Truus Havinga

 
Ga naar boven

Volg ons op Twitter

Om deze pagina te bekijken heeft u Flash Player 9+ ondersteuning nodig!

Haal Adobe Flash speler

eusebius

Vertalen Website

Recent toegevoegd